MR. SPECIAL VOORJAAR 2026 / 23 “AI DWINGT ONS OPNIEUW NA TE DENKEN OVER WAT JURIDISCH VAKMANSCHAP BETEKENT” verantwoord te kunnen handelen. Het juridische beroep draait immers niet alleen om efficiëntie, maar ook om interpretatie, onafhankelijkheid en zorgvuldigheid. Kritiekloze overname van AI-uitkomsten kan die waarden onder druk zetten. Tegelijkertijd kun je AI-geletterdheid niet volledig neerleggen bij individuele professionals. Als organisaties serieus AI willen inzetten, vraagt dat om structurele investeringen in opleiding, governance, multidisciplinaire samenwerking en ruimte voor kritische reflectie. Verantwoord AI-gebruik is daarmee niet alleen een individuele competentie, maar ook een institutionele verantwoordelijkheid.” U schreef onlangs dat u in de juridische praktijk momenteel vooral AI-chaos ziet. Hoe problematisch is dat? “Met AI-chaos bedoel ik dat veel professionals AI al gebruiken, terwijl organisaties daar organisatorisch nog onvoldoende op zijn ingericht. Medewerkers experimenteren met AI terwijl governance en verantwoordelijkheden achterblijven. AI werkt daarbij vaak als een spiegel: inefficiënte processen, versnipperde kennis en onduidelijke verantwoordelijkheden worden ineens zichtbaar. Tegelijkertijd wordt AI vaak gepresenteerd als iets dat werk eenvoudiger maakt, terwijl professionals in de praktijk juist extra controlewerk, onzekerheid over verantwoordelijkheid en hogere cognitieve belasting ervaren. In een eerdere column noemde ik dat ook wel ‘AI-last’. Het probleem zit vooral in de snelheid waarmee organisaties AI omarmen zonder fundamenteel na te denken over veranderende professionele normen.” Wat is het meest hardnekkige misverstand over legal AI dat u graag uit de wereld zou helpen? “Dat legal AI juridische besluitvorming objectiever of neutraler maakt. Alsof juridische kwaliteit vooral ontstaat door genoeg data te analyseren. Terwijl het recht in de kern interpretatief mensenwerk blijft. Juristen wegen belangen af en interpreteren regels binnen een context, dat proces kun je niet vervangen door patroonherkenning en waarschijnlijkheidsberekeningen. AI-systemen worden bovendien getraind op menselijke data en menselijke keuzes. Welke bronnen worden gebruikt, welke output relevant wordt gevonden en hoe informatie wordt gepresenteerd, zijn allemaal ontwerpkeuzes waarin aannames en belangen meespelen. AI reproduceert daarmee menselijke interpretaties en machtsstructuren, vaak op grotere schaal en minder zichtbaar.” Welke recente trend of gebeurtenis op AI-gebied in juridische context heeft u verrast? “De snelheid waarmee AI in de juridische praktijk wordt genormaliseerd. Tegelijkertijd zie ik steeds vaker een vorm van ‘AI first’-denken ontstaan, waarbij efficiëntie centraal komt te staan. Juist binnen het juridische domein schuurt dat, omdat juridische kwaliteit ook draait om interpretatie, context en zorgvuldigheid.” Is er ook een ontwikkeling op het gebied van legal AI waar u zich zorgen over maakt? “AI-systemen worden ontworpen alsof efficiëntie het hoogste doel is, terwijl juridische dienstverlening uiteindelijk over mensen gaat. Veel legal AI-tools voelen gebruiksvriendelijk en intuïtief, maar juist daardoor nemen professionals output soms sneller over dan wenselijk is. Daarnaast zie ik het risico dat menselijke afwegingen zich langzaam gaan aanpassen aan wat technologisch mogelijk is. Terwijl niet alles wat juridisch waardevol is, efficiënt of meetbaar hoeft te zijn. Daarom moeten we AI niet alleen bekijken als technologisch vraagstuk, maar ook als ontwerpvraagstuk: welke waarden bouwen we in systemen, welk gedrag stimuleren we en welke juridische praktijk willen we ontwerpen voor de toekomst?” Als u het voor het zeggen had, welke regel of wet rondom AI-gebruik zou u dan vandaag nog invoeren? “Ik zou organisaties verplichten veel explicieter zichtbaar te maken hoe AI menselijke besluitvorming beïnvloedt binnen werkprocessen. Veel discussies gaan nu nog vooral over de technologie zelf, terwijl de belangrijkste veranderingen vaak plaatsvinden op organisatieniveau. Welke menselijke afwegingen verdwijnen? Welke verantwoordelijkheden verschuiven? En welk gedrag wordt impliciet gestuurd door de manier waarop systemen zijn ontworpen? Volgens mij hebben we op dit moment niet per se behoefte aan méér regels, maar vooral aan betere institutionele reflectie op hoe technologie juridische praktijkvorming beïnvloedt. En als we nieuwe regels invoeren, moeten we ook serieus nadenken over governance, handhaving en verantwoordelijkheid. Regelgeving werkt uiteindelijk alleen als organisaties daadwerkelijk worden gestimuleerd hun gedrag te veranderen.” Is de juridische sector straks beter of slechter af dankzij AI, denkt u? “AI kan juridische informatie toegankelijker maken, repetitief werk verminderen en professionals ondersteunen bij analyse en structurering van informatie. Zeker binnen een sector met hoge werkdruk en toenemende complexiteit biedt dat kansen. Tegelijkertijd blijft juridische oordeelsvorming mensenwerk. Daarom moeten we kritisch blijven kijken naar welke menselijke afwegingen behouden blijven en hoeveel ruimte er nog is voor reflectie, interpretatie en tegenspraak. AI maakt de juridische sector dus niet vanzelf beter of slechter, maar dwingt ons wel opnieuw na te denken over wat juridisch vakmanschap betekent. Uiteindelijk gaat de discussie over AI om de vraag welk soort juridische praktijk wij willen vormgeven.” • AI & transparantie
RkJQdWJsaXNoZXIy ODY1MjQ=