Mr.

MR. SPECIAL VOORJAAR 2026 / 35 AI & ethiek Onderzoek daarna pas of en in hoeverre bepaalde AI-toepassingen daaraan een bijdrage kunnen leveren, en tegen welke prijs dat mag zijn. Het gebruik van dit soort systemen kan namelijk net zo goed een risico vormen voor je organisatie. Deze aanpak geldt eigenlijk voor alle digitale diensten. En ik zou, waar dat kan, kiezen voor open source digitale diensten van Europese aanbieders. Je hoeft niet in één keer integraal de overstap te maken naar zo’n dienst, maar kunt klein beginnen. Trek op met andere kantoren die hetzelfde willen doen. En houd je eigen, interne IT-capaciteit op peil, dat maakt je minder kwetsbaar.” U doet onder meer onderzoek naar de afhankelijkheid door publieke sectoren, zoals het onderwijs en de gezondheidszorg, van big tech. Welke trend ziet u daar ontstaan in het licht van de AI-revolutie? “Het valt me op dat we ons aan de ene kant (terecht) zorgen maken over afhankelijkheid van bijvoorbeeld Amerikaanse clouddiensten. Tegelijkertijd lijkt op het gebied van AI dat autonomie-vraagstuk nog veel minder vergevorderd. Er wordt veelvuldig gebruik gemaakt van toepassingen als Copilot en ChatGPT. Dat lijkt een schizofrene beweging.” Wat is het meest hardnekkige misverstand over AI dat u graag uit de wereld zou helpen? “Dat we nu massaal op de AI-boot moeten stappen. En dat haast daarbij geboden is. Dat de overheid nu op grote schaal moet investeren in ondernemingen die bezig zijn met AI. Dat perspectief is in Nederland dominant. Ik mis andere stemmen in het debat. AI is een diep maatschappelijk vraagstuk met existentiële impact en aanzienlijke risico’s, ook voor de juridische sector. We moeten het met elkaar hebben over wat we precies zouden willen met AI, bij welke maatschappelijke uitdagingen AI een rol zou kunnen spelen, in plaats van blindelings in te zetten op eigen zogeheten ‘AI-kampioenen’.” Welke recente trend of gebeurtenis op AI-gebied heeft u verrast? “De samenwerking tussen Google en Apple. Apple-apparaten maken binnenkort gebruik van Gemini van Google. Het maakt van Google een ongelooflijk machtige AI-speler die al over gigantische hoeveelheden data van gebruikers beschikt en waar gebruikers al in grote mate afhankelijk van zijn.” Is er ook een ontwikkeling op het gebied van AI waar u zich zorgen over maakt? “Voorgaande ontwikkeling baart me zorgen. Zeker de opkomst van agentic AI (generatieve AI-toepassingen die digitale taken automatiseren). Google wordt daardoor een nog machtiger middle man die namens jou het web doorakkert, en daarmee een poortwachter tussen aanbieders en ontvangers van informatie.” Als u het voor het zeggen had, welke regel of wet rondom AI-gebruik zou u dan vandaag nog invoeren? “Laten we het debat openbreken. Het hoogste woord wordt gevoerd door een kleine club ondernemers met min of meer dezelfde opvattingen. Dus begin met regels rondom AI-ontwikkeling die brede betrokkenheid van hen die het raakt verplicht stellen bij de ontwikkeling en implementatie van dit soort systemen. Waar is de stem van de leraar, de vertaler, datawerker en de filmmaker?” Is de juridische sector straks beter of slechter af dankzij AI, denkt u? “Dat hangt grotendeels van onze eigen keuzes af. We hebben de keuze om vanuit onze eigen wensen gericht AItoepassingen ontwikkelen en inzetten, of achter het aanbod van big tech blijven aanrennen. Als we dat laatste blijven doen, dan vraag ik me af of we straks beter af zijn.” • Quirine van Eeden (Rathenau Instituut) “IK MIS ANDERE STEMMEN IN HET DEBAT. WE MOETEN HET MET ELKAAR HEBBEN OVER WAT WE PRECIES ZOUDEN WILLEN MET AI”

RkJQdWJsaXNoZXIy ODY1MjQ=