MR. SPECIAL VOORJAAR 2026 / 37 AI & ethiek Colette Cuijpers is universitair hoofddocent bij de Tilburg Law School en lector Recht & Digitale Technologie aan de Juridische Hogeschool Avans-Fontys. Ze doet daar onder meer onderzoek naar de wijze waarop grote tech-bedrijven, en dus tegenwoordig ook AI-reuzen, massaal data verzamelen. “Vaak loont het voor Big Tech simpelweg om de wet te overtreden en de boete gewoon te incasseren.” “MENSEN WORDEN PAS WAKKER ALS ZE ZELF GECONFRONTEERD WORDEN MET DE NADELEN VAN TECHNOLOGIE” om die reden worden data steeds waardevoller en zijn bedrijven steeds vaker bereid om grof geld te betalen om over zoveel mogelijk gegevens en informatie te beschikken. Het willen verzamelen van al die data levert echter allerlei complicaties en risico’s op, zeker voor de privacy van burgers. Colette Cuijpers ziet in haar onderzoek dan ook dat de gegevensbescherming van burgers steeds meer onder druk komt te staan, niet in de laatste plaats vanwege de schier onstilbare datahonger van grote techbedrijven. Dat naast de Meta’s en TikToks van deze wereld sinds enkele jaren ook zeer kapitaalkrachtige AI-bedrijven aan het dataverzamelen zijn geslagen, baart haar dan ook zorgen. Want wat er in de black box van AI-systemen allemaal met ingevoerde data gebeurt, daarop heeft eigenlijk niemand zicht – ook niet wanneer het legal AI betreft. Eerst even een stapje naar de actualiteit: op de valreep heeft het kabinet onlangs voorkomen dat DigiD in Amerikaanse handen valt en onze meest fundamentele persoonsgegevens wellicht naar het buitenland zouden weglekken. Daar moet u als privacy-expert opgelucht over zijn, stellen we ons voor? “Ja, daar ben ik zeker opgelucht over. Als er steeds gesproken wordt over de noodzaak van Europese digitale soevereiniteit, en een wens dat burgers zich daar ook bewuster van worden, dan begint deze bewustwording bij de overheid. Willen we echt tegenwicht kunnen bieden tegen de ongewenste praktijken van Big Tech, dan zullen we zelf de grens moeten trekken en dus alternatieven gaan gebruiken, een stap die we zelf juist vaak niet maken omdat we gewend (en sommigen wellicht zelfs verslaafd) zijn geraakt aan het “gemak” en “goedkoop” van het Big Tech aanbod.” Ondanks dat DigiD, althans voorlopig, niet naar Amerika verhuist, zien we wel steeds meer buitenlandse bedrijven die massaal data van Nederlandse burgers en bedrijven verzamelen. Hoe ziet u de opkomst van AI-bedrijven – die dat ook weer doen – in dat licht? “Op dit moment is er juridisch gezien een window om dit (nog) te mogen doen, dus dan is het niet zo vreemd dat dit ook massaal gebeurt. We weten allemaal dat er met data nu eenmaal heel veel winst te behalen valt, en dat allerlei bedrijven proberen op allerlei manieren deze data te commercialiseren is op zich niet direct problematisch. Het kan ook leiden tot zeer mooie en waardevolle producten en diensten waar individuen of de maatschappij als geheel van kunnen profiteren. Dat de waarde van data ook een grote schaduwzijde heeft, waarbij data illegaal verkregen worden en misbruikt worden voor scams en manipulatie, is een veel groter probleem. Ik stuitte laatst op een website die alle cyberaanvallen en datalekken bijhoudt. Het is bizar hoeveel dat er zijn.” Is er wat betreft dataverwerking een groot verschil tussen general purpose AI – zoals ChatGPT – en gespecialiseerde juridische AI-tools, zoals Harvey? Is dataverwerking in juridische AI-tools veiliger en verantwoorder geborgd, vindt u? “Ik heb hier niet direct onderzoek naar gedaan, maar het grote verschil is natuurlijk wel een open versus een meer Elk AI-systeem gedijt het best bij zoveel mogelijk data. Hoe meer informatie het systeem heeft om te analyseren, hoe beter het tot output zal kunnen komen. Mede
RkJQdWJsaXNoZXIy ODY1MjQ=