MR. SPECIAL VOORJAAR 2026 / 39 AI & ethiek gesloten dataset, en ook meer specifieke training van gespecialiseerde tools zodat zij beter getraind zijn om bepaalde specifieke taken te verrichten. Doordat er sprake is van beperking van de data verminder je het probleem van “garbage in” en is er ook eenvoudiger controle op de output mogelijk, omdat de bronnen niet achteraf, maar op voorhand gecontroleerd kunnen zijn.” We horen de laatste tijd steeds vaker dat we ‘digitaal soeverein’ moeten worden en bijvoorbeeld onze ‘eigen’ Europese AI-systemen moeten ontwikkelen, om niet totaal afhankelijk te zijn van China en de VS. Maar maakt het eigenlijk wel uit of het nou een Amerikaans of een Europees bedrijf is dat massaal data verzamelt, opslaat en verwerkt in een black box? “In Europa zijn we aan strengere regels gebonden, en vooral handhaving van regels binnen Europa is eenvoudiger dan over de landsgrenzen heen. In andere landen delen ze het Europese gedachtengoed van voorkomen van schade door strengere regels lang niet altijd, en volgen ze een meer reactieve risico benadering, waarbij meer ruimte gelaten wordt aan de voorkant met het oog op innovatie en achteraf mogelijk schade gecompenseerd kan worden. Landen buiten de EU zijn het dus niet altijd eens met de wetgeving op basis waarvan de EU een boete oplegt aan “hun” bedrijven. Uiteraard, en dat hebben we helaas al vaker gezien, kan het ook zeker bij Europese bedrijven flink misgaan. Ook daar geldt een spanningsveld tussen naleving van de wet en het nastreven van commerciële belangen. Inmiddels weten we dat het vaak simpelweg loont om de wet te overtreden en de boete gewoon te incasseren.” Burgers, maar ook juridische professionals, wordt vaak op het hart gedrukt om zelf goed na te denken, verantwoord met AI om te gaan en te bedenken welke data je wel en niet aan het systeem geeft. Maar kunnen we dat wel van mensen verwachten, als niemand zicht heeft op wat er in de black box met die data gebeurt? Is er wat dat betreft nog verschil tussen bijvoorbeeld advocaten en doorsnee burgers? “We kunnen dat alleen verwachten als we onze kinderen van jongs af aan goed onderwijs bieden over hoe om te gaan met technologie, en dan niet alleen AI. Maar daar is volgens mij nog veel winst te behalen. Vaak worden mensen pas echt wakker als ze zelf geconfronteerd worden met de nadelen van technologie, en dan is het te laat. Ik ben ook niet overtuigd dat het probleem nu echt is dat we niet precies weten wat er in de black box gebeurt, en ik weet ook niet of transparantieverplichtingen die daar meer uitleg over geven de burger nu echt bewuster met AI doen omgaan. Wat precies de impact en consequenties kunnen zijn en wat dat voor jezelf en de medemens kan betekenen, heeft denk ik een grotere informatieve waarde voor bewustwording. Bij professioneel gebruik, zeker wanneer dat gebruik grote impact kan hebben op de rechten en vrijheden van mensen, is zeker een hogere standaard vereist om AI in te mogen zetten. Dit geldt niet alleen voor juristen en volgt niet alleen uit nieuwe verplichtingen zoals AI-geletterdheid, maar ook uit meer algemene zorgplichten.” Wat is het meest hardnekkige misverstand over legal AI dat u graag uit de wereld zou helpen? “Ik denk dat voor elke AI geldt dat het niet meer is dan een hulpmiddel en dat het dus geen vervanging is van ons eigen kritische denken. We kunnen complexe taken, zoals juridische analyses die verder gaan dan een simpele “als-dan” toepassing, niet geheel aan AI overlaten. Het blijft de menselijke taak om te controleren, te verifiëren, kritisch te reflecteren en pas dan keuzes of beslissingen te nemen.” Welke recente trend of gebeurtenis op AI-gebied in juridische context heeft u verrast? “Ik weet niet of verrast het goede woord is, maar in relatie tot het opleiden van juridische studenten vind ik het wel interessant om te zien dat het debat zo aan het polariseren is tussen enerzijds “alle studenten worden dommer” of “alle studenten worden slimmer” door AI. Daarmee samenhangend het verschil van mening dat “we weer terug moeten naar Colette Cuijpers (Tilburg Law School en Juridische Hogeschool Avans-Fontys)
RkJQdWJsaXNoZXIy ODY1MjQ=