Mr. magazine voor juristen waarde Evan Parker (Parker Analytics) 36 WWW.MR-ONLINE.NL • JAARGANG 22 • MR. SPECIAL AI • NAJAAR 2026 infrastructuur Douwe Groenevelt (EUCLYD) 26 AI SPECIAL INFRASTRUCTUUR verdwijnend advocatenwerk WAARDE groeien, winst, concurreren KOSTEN zorgen over kleinere kantoren Elgar Weijtmans, Mark Zijlstra en Ilona van de Kooi: ‘Als je uren blijft verkopen, ga je eraan’
Meer met je kennis Minder zoeken of uitbesteden. Meer eigen juridisch advies dat impact maakt. Beter. Sneller. Slimmer. GenIA-L
Word de juridische sparringpartner die de business nodig heeft. Met GenIA-L heb je actuele en betrouwbare juridische kennis direct bij de hand. Daardoor los je meer vraagstukken zelfstandig op, werk je efficiënter en geef je sneller onderbouwd advies. Meer onafhankelijkheid. Meer impact. Meer met je kennis. Wat levert GenIA-L jou op? 1. Betrouwbare kennis Antwoorden gebaseerd op gevalideerde juridische bronnen, direct voorzien van bronverwijzingen. 2. Minder afhankelijk van extern advies Los meer juridische vragen zelf op en schakel externe kantoren alleen in wanneer dat echt nodig is. 3. Meer slagkracht en effectiviteit Minder tijd kwijt aan zoeken en controleren, meer tijd voor analyse, risicobeheersing en advies. 4. Sterkere businesspartner Combineer betrouwbare juridische kennis met jouw inzicht in de organisatie. 5. Jij houdt de regie GenIA-L ondersteunt jouw werk. De afweging, interpretatie en beslissing blijven van jou. Scan de QR-code en start vrijblijvend 14 dagen een gratis proef. Ontdek hoe je meer kan doen met jouw kennis. Door routinematig juridisch onderzoek te versnellen, heb je meer tijd voor controle en advies. Tegelijkertijd kan je sturen op kwaliteit, consistentie en kennisdeling binnen de organisatie.
Volg op deze dag nog een tweede actualiteitencursus! Datum vrijdag 11 december Locatie Radboud Universiteit, Nijmegen Punten 3 PO-punten NOvA Meer info en aanmelden: cpo.nl/ai-voor-juristen Als jurist krijgt u te maken nieuwe juridische uitdagingen en ethische vraagstukken, waarop bestaande wetgeving vaak nog geen antwoord heeft. In deze cursus neemt de docent u daarom mee in de wereld van AI. Tijdens deze cursus krijgt u een helder overzicht van de juridische implicaties van AI-toepassingen. U verdiept zich in de relevante wetgeving, aansprakelijkheidsvragen en de positie van de jurist bij technologische besluitvorming. De docent bespreekt concrete voorbeelden en biedt handvatten om AI in uw praktijk verantwoord te beoordelen. Volg de cursus Actualiteiten AI voor juristen Hoe werkt AI eigenlijk, en wat betekent deze technologie voor juristen? Deze cursus vindt plaats tijdens de Actualiteitendag. Gedurende deze dag kunt u twee actualiteitencursussen volgen. Maak uw dag compleet en combineer deze cursus met een andere actualiteitencursus! Zo behaalt u 6 PO punten op 1 dag. Efficiënt en voordelig. Meer info: cpo.nl/actualiteitendag
MR. SPECIAL NAJAAR 2026 / 5 redactioneel De AI-rekening komt eraan De Nederlandse juridische sector wordt langzaam maar zeker AI-volwassen. Steeds meer juristen gebruiken dagelijks AI-toepassingen en het aanbod van gespecialiseerde legal AI groeit explosief. Maar waar ligt de grens tussen AI-volwassenheid en AI-afhankelijkheid? En hoe bedreigend kan die afhankelijkheid voor de juridische sector worden? In deze derde Mr. AI-special staat daarom een vraag centraal die achter alle beloften over efficiëntie schuilgaat: wat gaat juridische AI ons straks werkelijk kosten? Want de tijd waarin je voor enkele tientjes per maand vrijwel onbeperkt gebruik kunt maken van krachtige AI-modellen, lijkt zijn einde te naderen. Voor kantoren die AI inmiddels diep in hun werkprocessen hebben geïntegreerd, kan dat een pijnlijke ontdekking worden. Hoe houd je je dienstverlening rendabel wanneer AI-leveranciers hun tarieven fors verhogen? Dat dit geen denkbeeldig scenario is, blijkt uit recente ontwikkelingen. Zo introduceerde Legora voor zijn geavanceerde AI-agents een prijsmodel op basis van daadwerkelijk gebruik. Hoe intensiever je de technologie inzet, hoe hoger de rekening. Voor kantoren die steeds meer werkzaamheden door autonome AI-agents laten uitvoeren, kan dat een aanzienlijk financieel risico opleveren. Het leidt tot een bijna hallucinante paradox. AI werd lange tijd gepresenteerd als middel om werk efficiënter te organiseren en personeelskosten te besparen. Maar inmiddels duiken uit de Verenigde Staten signalen op dat sommige kantoren juist weer relatief goedkope junioren inhuren om hun AI-kosten te dempen. Hoe ontwikkelen de kosten van legal AI zich de komende jaren? Wat betekent dat voor de verdienmodellen van advocatenkantoren, zeker nu cliënten juist verwachten dat juridisch advies goedkoper wordt? En wie profiteert uiteindelijk van de productiviteitswinst die AI oplevert? In deze special delen Ilona van de Kooi, Elgar Weijtmans, Mark Zijlstra, Douwe Groenevelt en de Amerikaanse marktanalist Evan Parker hun visie op deze vraagstukken. Eén waarschuwing klinkt in hun verhalen nadrukkelijk door: als juridische professionals niet zelf bepalen wat hun dienstverlening waard is, zullen cliënten en AI-aanbieders dat uiteindelijk voor hen doen. De vraag is of je als kantoor in zo’n situatie verzeild moet willen raken. Mr. is hét onafhankelijke magazine voor juristen en rechtenstudenten. Mr. bericht, belicht en becommentarieert actuele zaken in de juridische wereld. Het magazine verschijnt zes keer per jaar. Mr. heeft een website, www.mr-online.nl, en kent ook een wekelijkse nieuwsbrief en twee maandelijke nieuwsbrieven: Beter werk Legal en Snelrecht. Informatie over abonnementen en adreswijzigingen: www.mr-online.nl/abonneren Redactieadres Donkere Spaarne 14 rd, 2011 JG Haarlem mail: redactie@mr-magazine.nl Redactie Michiel van Kleef (hoofdredacteur) mr. drs. Michel Knapen drs. Martijn Kroese mr. Peter Louwerse mr. Karen Rijlaarsdam (eindredacteur) drs. Christa Rompas (bureauredacteur) Vaste medewerkers mr. Henriette van Wermeskerken Fotografie Jiri Büller Chris van Houts Geert Snoeijer Depositphotos / AI generated (cover) Website www.mr-online.nl Uitgeverij Uitgeverij Mr. BV Donkere Spaarne 14 rd, 2011 JG Haarlem Charley Beerman (uitgever) mail: uitgever@mr-magazine.nl Ontwerp & vormgeving colorscan bv, www.colorscan.nl Drukwerk Bal Media, Schiedam Media-advies Bas van Wooning, 06 47731707 mail: media-advies@mr-magazine.nl Abonneren, wijzigen en opzeggen www.mr-online.nl/abonneren Niets uit deze uitgave mag zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever openbaar worden gemaakt of verveelvoudigd. ISSN 1388-3372 Copyright Uitgeverij Mr. BV 2026 MICHIEL VAN KLEEF hoofdredacteur (vankleef@mr-magazine.nl)
Werk je al met AI? Voeg onze gratis skill toe. Onze structuur, denkwijze en aanpak, klaargezet als gratis skill. Werkt op claude.ai, en binnenkort ook op ChatGPT en Microsoft 365 Copilot. Geen nieuwe tool, geen account bij ons, binnen een paar minuten klaar. Installeer de gratis skill via ictrecht.nl/ictrecht-skill Vul je e-mailadres in en ontvang de skill plus een korte handleiding. Voeg de skill in een paar klikken toe aan claude.ai. Vraag bijvoorbeeld om een DPIA. Je AI werkt vanaf nu volgens onze werkwijze. Download de skill 1. Zet hem aan 2. Stel je vraag 3.
MR. SPECIAL NAJAAR 2026 / 7 Mr. AI-special nieuws 8 o.a.: NautaDutilh lanceert AI-ontwikkelplatform en AI-hallucinatie komt advocaat duur te staan. kosten 14 Legaltech-experts Elgar Weijtmans, Mark Zijlstra en Ilona van de Kooi over stijgende AI-kosten en cliënten die minder willen betalen. Mr. webinarweek 22 Inspirerende sprekers tijdens de Mr. webinarweek, over AI voor juristen, onderscheidend werkgeverschap en persoonlijke ontwikkeling. infrastructuur 26 Chipbouwer Douwe Groenevelt (EUCLYD), voorheen topjurist, verwacht dat grote kantoren eigen AI gaan bouwen. waarde 36 Tien vragen aan Evan Parker (Parker Analytics) over de lessen die Nederlandse kantoren kunnen trekken uit de opmars van AI in de Amerikaanse advocatuur. NAJAAR “Als kantoren niet zelf bepalen wat hun werk waard is, doen cliënten dat wel” EVAN PARKER 36 26 “Een deel van het standaardwerk verdwijnt uit de traditionele advocatuur” DOUWE GROENEVELT 14 “Juridische organisaties moeten fundamenteel anders gaan nadenken over hun investeringen in AI” 2026
8 / Mr. SPECIAL NAJAAR 2026 nieuws UNIEKE AI-STRATEGIE LEVERT GITTE GROENEWOLD EEN PLEK OP IN DE LAW 50 VAN DE FINANCIAL TIMES lichten, terwijl Groenewold zelf onlangs de AIcodeeragent Claude Code gebruikte om een tracker voor regelgeving te bouwen.” Groenewold werkt sinds 2019 als general counsel voor Prosus. Daarvoor was ze onder meer werkzaam voor NautaDutilh en richtte ze het kantoor Legaltree op. Gitte Groenewold, Head of Legal bij tech- investeerder Prosus, is als enige Nederlander opgenomen in de Law 50 van Financial Times. Op die lijst staan de vijftig juristen die volgens de toonaangevende Britse krant wereldwijd momenteel het meest invloedrijk zijn. Groenewold dankt haar vermelding aan de unieke wijze waarop haar team bij Prosus AI inzet om efficiënter te werken. Op de Law 50, die Financial Times onlangs voor het eerst publiceerde, staan slechts een handjevol bedrijfsjuristen en dus maar één Nederlander. De lijst bestaat hoofdzakelijk uit Amerikanen, en niet de minste: zo vinden we onder meer hooggeplaatste officials van legal AI-tool Harvey en AI-bedrijf Anthropic terug op de lijst. Groenewold en Prosus kwamen op de radar van de redactie van de FT door de indrukwekkende AI-strategie van het bedrijf. In de afgelopen jaren bouwde het team van Groenewold een legertje van bijna 300 unieke AI agents. Die ondersteunen afdelingen door het gehele bedrijf met tal van taken en processen, waardoor er ingrijpend sneller en kostenefficiënter gewerkt kan worden. “Gitte Groenewold spoort haar team van juristen aan om AI te gebruiken om hun eigen juridische producten op maat te ontwikkelen”, schrijft het FT. “Haar team bij het Nederlandse bedrijf Prosus heeft AI agents ontwikkeld die arbeidsintensieve taken verNautaDutilh gaat zelf AI-toepassingen ontwikkelen. Onder de naam Bluefield brengt het advocatenkantoor juristen en softwareontwikkelaars samen om technologie te bouwen voor de eigen praktijk en cliënten. Met Bluefield wil NautaDutilh technologische ontwikkeling dichter bij de dagelijkse juridische praktijk brengen. Advocaten en software engineers gaan gezamenlijk werken aan oplossingen voor vraagstukken die zij bij het werk voor cliënten tegenkomen. Het platform maakt daarbij gebruik van de eigen data van het kantoor en moet voldoen aan de bestaande eisen voor informatiebeveiliging en vertrouwelijkheid. De oprichting van Bluefield betekent niet dat NautaDutilh afscheid neemt van bestaande AI-leveranciers. Bluefield moet extern ingekochte technologie aanvullen met oplossinNAUTADUTILH LANCEERT EIGEN AI-ONTWIKKELPLATFORM BLUEFIELD gen die specifiek aansluiten op de behoeften van de eigen juridische praktijk. Welke concrete toepassingen als eerste binnen Bluefield worden ontwikkeld, maakt NautaDutilh nog niet bekend. TERUGKEER Voor de ontwikkeling van Bluefield haalt NautaDutilh twee bekende legaltechspecialisten binnen. Elgar Weijtmans is op 1 november begonnen als AI & Innovation Partner en krijgt de leiding over het AI & Innovationteam. Weijtmans was eerder Head of Technology bij HVG Law en werkte daarvoor al bij NautaDutilh, waar hij zijn juridische loopbaan begon. Hij heeft zowel een juridische als een informaticabackground en houdt zich al jaren bezig met de praktische toepassing van AI in de advocatuur. Ook Niels de Jong, die bij HVG Law samen met Weijtmans deel uitmaakte van het Legal Tech-team, maakt de overstap. Hij wordt AI & Innovation Lead en krijgt de verantwoordelijkheid voor de softwareontwikkeling. Samen met de NautaDutilh-partners Jinne van Belle, Sybren de Beurs en Marc Orval geven zij leiding aan Bluefield.
MR. SPECIAL NAJAAR 2026 / 9 nieuws Tot nu toe blijft het er in rechterlijke uitspraken meestal bij dat een advocaat die AI gebruikt in een processtuk vermanend wordt toegesproken. De rechtbank Amsterdam ging onlangs een stap verder: zij heeft het gebruik van een nietbestaand citaat afgestraft met een extra hoge proceskostenveroordeling. De ‘nodeloze extra tijd’ die de rechtbank en de wederpartij aan het foute citaat hebben moeten besteden, komt de veroorzaker ervan te staan op 2.315,50 euro. AI-hallucinaties in processtukken zijn niet nieuw, maar niet eerder is het voorgekomen dat een rechter daar ook daadwerkelijk financiële gevolgen aan verbond. Tot nu: volgens de rechtbank Amsterdam, die een geschil over de verkoop van een bedrijf kreeg voorgelegd, heeft de aanwezigheid van ‘AI-jurisprudentie’ alle partijen dusdanig veel onnodige tijd gekost, dat een hogere proceskostenvergoeding op z’n plek is. En dat mag wat kosten: 2.315,50 euro aan extra proceskosten, om precies te zijn. DSM/FOX Directe aanleiding was een zogenaamd citaat uit het klassieke DSM/Fox-arrest over contractsuitleg uit 2004. Het enige probleem: het door gedaagden aangevoerde citaat is in het bewuste arrest geheel niet te vinden. Eisers deden daarover ter zitting hun beklag en vroegen om uitleg, aangezien de aanwezigheid van het fictieve citaat hen tijdens de voorbereiding op de zitting op het verkeerde been had gezet. Toen de rechter de advocaat van de gedaagden om uitleg vroeg, moest die een sluitend antwoord schuldig blijven. Daarmee nam de rechtbank geen genoegen. “Het als citaat opnemen van niet bestaande rechtspraak acht de rechtbank kwalijk, want dit heeft zowel [eiser] als de rechtbank nodeloos extra tijd en aandacht gekost”, zo valt daarover in het vonnis te lezen. “De rechtbank begroot de daarmee gemoeide kosten op een halve punt in de proceskostenveroordeling (€ 2.315,50).” Dat betekent dat de kopers, die ongelijk krijgen in de zaak, bovenop de gewone proceskosten nog eens 2.315,50 euro extra moeten betalen. Het totaal komt daarmee uit op 26.100,85 euro. AI-HALLUCINATIE KOMT ADVOCAAT DUUR TE STAAN: 2.300 EURO HOGERE PROCESKOSTENVEROORDELING MELD U NU GRATIS AAN: DE EERSTE MR. WEBINARWEEK LEES MEER OP PAGINA 22/23 VAN DEZE AI SPECIAL OF KLIK HIER VOOR MEER INFORMATIE
maakt recht toegankelijk AI EN DE OVERHEID Gelijke wapens voor burger en overheidsjurist Gemeenten krijgen steeds vaker bezwaarschriften die met hulp van AI zijn geschreven. Juristen die met dezelfde technologie willen antwoorden, stuiten op een harde grens: gevoelige dossiers van burgers horen niet thuis op de servers van buitenlandse techbedrijven. Datasoevereiniteit is voor de overheid daarmee de voorwaarde om AI überhaupt te kunnen inzetten. Frank te Biesebeek, medeoprichter van LegalMike, ziet in de praktijk hoe dat uitpakt. Een gemeentejurist werkt een ochtend aan een beslissing op bezwaar, bijvoorbeeld over overlast. “En vervolgens krijg je binnen vijf minuten weer tien paginaʼs terug.” Tel daar personeelstekorten en bezuinigingen bij op, en het is duidelijk waarom processen vastlopen en juristen uitvallen. Eigenaar van je data Datasoevereiniteit betekent voor Te Biesebeek dat je eigenaar bent van je data, en dat die data staat op een plek waar je zelf controle over hebt. Wie duizenden documenten laat verwerken door de grote Amerikaanse AI-aanbieders, accepteert vaak dat die data daar een tijd bewaard blijft. “Het is heel verleidelijk, want je krijgt een sleutel van je Amerikaanse spelers en je kunt instant zoʼn bulk aan documenten verwerken.” Binnen de overheid is dat volgens hem een nogo. LegalMike koos daarom vanaf de start een eigen route. Het bedrijf werkt met krachtige taalmodellen onder een contract voor zero data retention: gegevens blijven niet achter op de servers van de aanbieder. Dossiers gaan naar een zelfgebouwde AI-kluis, gehost in Groningen en vrij van Amerikaanse inmenging. “De klant heeft de sleutel van de kluis in de handen.” Wie nog een stap verder wil, draait de software on-premise met een eigen taalmodel, desnoods volledig afgesloten van internet. “ De klant heeft de sleutel van de kluis in de handen. Gemeenten kunnen dit zelf toetsen. LegalMike ontwikkelde samen met een aantal grote gemeenten een Data Protection Impact Assessment (DPIA), die standaard wordt meegestuurd. “Voor hen is dit een voorwaarde om zaken te doen, anders kom je niet door het hele compliance proces.” Inmiddels werken meer dan 25 gemeenten met LegalMike, waaronder Arnhem, Groningen, Leeuwarden en Utrecht. Herleidbaar tot de bron Naast veiligheid draait het om controleerbaarheid. Veel gemeenten werken met Copilot. Wie daar vraagt naar de gebruikte bron, krijgt volgens Te Biesebeek soms een verwijzing naar een blogpost. Generieke modellen hebben geen toegang tot alle Nederlandse rechtsbronnen, en zeker niet tot lokaal recht. Een juridische motor die al die bronnen ontsluit, maakt zichtbaar waarop een antwoord is gebaseerd. Het oordeel ligt bij de jurist. Een tool adviseert, en de gemeente toetst de uitkomst aan haar eigen beleid. Dat sluit aan bij het principe van humanin-the-loop uit de AI-verordening. Een brief van een stagiair stuur je ook niet ongelezen door, zegt Te Biesebeek. Burgers zetten AI al volop in. Juist daarom pleit hij voor gelijke wapens voor burger en overheidsjurist. Met de juiste tools en training houden juristen weer tijd over om een burger gewoon te bellen. LegalMike werkt al met Probeer LegalMike 14 dagen gratis Speciaal voor juridisch professionals. Scan de code, maak een account aan en stel meteen je eerste juridische vraag. app.legalmike.ai/sign_up · legalmike.ai 1 LegalMike Frank te Biesebeek Medeoprichter van LegalMike
MR. SPECIAL NAJAAR 2026 / 11 Ga voor actueel juridisch nieuws en uitgebreidere versies van deze berichten naar www.mr-online.nl MOEDERBEDRIJF BASENET NEEMT AI-STARTUP ANDRI OVER: 2.200 KANTOREN PER DIRECT AANGESLOTEN KNB LANCEERT EEN GRATIS ONLINE BASISTRAINING OVER AI VOOR IEDEREEN IN HET NOTARIAAT technologie beschikbaar binnen een omgeving waarin advocaten al dagelijks werken. Daarmee wordt AI niet langer uitsluitend aangeboden als afzonderlijk hulpmiddel, maar onderdeel van de bestaande praktijksoftware. notarissen, kandidaat-notarissen én hun medewerkers. De KNB biedt de training − die in samenwerking met ICTRecht is ontwikkeld − gratis aan. De Amsterdamse legaltechstartup Andri is onderdeel geworden van Blinqx Legal, het moederbedrijf van praktijkmanagementsoftware BaseNet. Sinds medio oktober hebben ruim 2.200 advocatenkantoren daarmee de beschikking over geïntegreerde AI-functionaliteit van Andri. Met de aansluiting bij Blinqx Legal krijgt een belangrijk deel van de advocatuur in één klap toegang tot de legal AI-tool Andri. BaseNet is een van de grootste aanbieders van praktijkmanagementsoftware voor advocatenkantoren en is bij ongeveer een derde van de Nederlandse kantoren in gebruik. Het platform wordt gebruikt voor onder meer dossierbeheer, urenregistratie, cliëntgegevens en facturatie. Daar komt nu dus de AI-technologie van Andri bij. Andri ontwikkelt zogeheten agentic AI: kunstmatige intelligentie die niet alleen vragen beantwoordt, maar ook zelfstandig verschillende Omdat ook in het notariaat steeds meer gebruik wordt gemaakt van AI, komt de KNB met een online basistraining op dit gebied. Die is bedoeld voor iedereen die in het notariaat werkzaam is, van (juridisch) medewerker tot notaris. Uit een onderzoek van de KNB naar de digitalisering van de notariële praktijk bleek afgelopen zomer dat twee derde van de ondervraagde notarissen en kandidaat-notarissen AI toepast in het dagelijkse werk. De toepassingen waarvoor zij AI gebruiken, lopen uiteen van het opstellen van conceptteksten en het samenvatten van documenten tot ondersteuning bij administratieve werkzaamheden. Tegelijkertijd gaf een derde van de respondenten aan dat er binnen hun kantoor nog geen of slechts beperkte afspraken zijn gemaakt over het gebruik van AI. Na het onderzoek kondigde de KNB een online AI-training die is bedoeld als een gezastappen in een juridisch werkproces kan uitvoeren. De software ondersteunt advocaten onder meer bij juridisch onderzoek, het analyseren van dossiers, het vinden van jurisprudentie en het opstellen van documenten. Door de integratie met BaseNet komt die menlijke basis voor de beroepsgroep, om ervoor te zorgen dat AI verantwoord wordt ingezet in het notariaat. Die training is er nu. Hij is bedoeld voor notarissen, toegevoegd nieuws
Begrijp hoe AI werkt en wat het betekent voor jouw vak Herken risico’s zoals bias, hallucinaties en privacyvraagstukken Pas AI doelgericht toe bij onderzoek, advies en compliance Geef invulling aan de vereisten van de Europese AI-verordening Behaal 7 PO-punten en ontvang een certi caat Werk verantwoord met AI in je juridische praktijk AI-GELETTERDHEID VOOR ADVOCATEN Ontdek de leerlijn en start direct Scan de QR-code.
Werk effectief en verantwoord met AI AI speelt een steeds grotere rol in de juridische praktijk, van onderzoek tot cliëntcommunicatie. Met deze leerlijn leer je AI effectief en verantwoord toe te passen. Zo benut je de mogelijkheden van AI en werk je tegelijkertijd aan de AI-geletterdheid die van organisaties wordt verwacht. De opbouw van de leerlijn Voor advocatenkantoren Wil je AI-geletterdheid kantoorbreed organiseren? Met PO-Online geef je advocaten toegang tot de volledige leerlijn. Zo werk je aan een gedeelde basis voor verantwoord AI-gebruik. Kijk voor meer info op po-online.nl/ai 2 PO 1 PO 1 PO 2 PO Basiscursus AI Hoe AI-systemen werken, welke kansen ze bieden en waar de risico's zitten. AI-beleid opstellen Bouwstenen voor verantwoord AI-gebruik en borging binnen je kantoor. Schrijven en plannen met AI Effectieve prompts schrijven voor dagelijkse werkzaamheden. Onderzoek, advies en compliance met AI AI als denk- en onderzoeksassistent binnen de kaders voor veilig gebruik. Toets en certicaat AI-geletterdheid Sluit de leerlijn af met een toets en ontvang het certi caat. 1 PO
14 / Mr. SPECIAL NAJAAR 2026 kosten ADVOCATEN KLEM TUSSEN STIJGENDE AI- KOSTEN EN CLIËNTEN DIE MINDER WILLEN BETALEN
MR. SPECIAL NAJAAR 2026 / 15 kosten De tijd van goedkope, onbeperkte AI-abonnementen loopt ten einde. Nu juristen steeds meer werk laten uitvoeren door AI, stijgen de leverkosten voor legal AI-aanbieders explosief. Leveranciers sleutelen daarom aan hun prijsmodellen, terwijl cliënten juist verwachten dat juridisch advies dankzij AI goedkoper wordt. Advocatenkantoren dreigen daardoor van twee kanten onder druk te komen. Legaltech-experts Elgar Weijtmans, Mark Zijlstra en Ilona van de Kooi zien de consequentie hiervan: “Als je uren blijft verkopen, ga je eraan.” door Martijn Kroese beeld Depositphotos
16 / Mr. SPECIAL NAJAAR 2026 kosten Een paar tientjes per maand voor ChatGPT of een paar honderd euro per seat voor Harvey. Lange tijd leek de prijs van legal AI overzichtelijk, zeker afgezet tegen de tarieven die advocatenkantoren hun cliënten in rekening brengen. Maar nu AI zich ontwikkelt van een hulpmiddel dat vragen beantwoordt tot een technologie die zelfstandig complete werkprocessen uitvoert, blijkt die rekensom steeds minder vanzelfsprekend. Hoeveel mag AI kosten? En wie betaalt uiteindelijk de rekening? Elgar Weijtmans, AI & Innovation Partner bij NautaDutilh, Mark Zijlstra, Head of Legal Technology bij ICTRecht, en Ilona van de Kooi, jurist digitalisering bij Provincie Zuid-Holland en onderzoeker aan de TU Delft, vinden alle drie dat juridische organisaties fundamenteel anders moeten gaan nadenken over hun investeringen in AI. Niet alleen om de kosten beheersbaar te houden, maar ook om hun onafhankelijkheid en winstgevendheid veilig te stellen. RENDABEL Zijlstra was onlangs getuige van een casus die volgens hem veelzeggend is voor de ontwikkeling van de AI-markt. Bij een organisatie waar de juridische afdeling volop experimenteert met AI, was een medewerker teruggefloten omdat de kosten van zijn AI-agent te hoog waren opgelopen. “De agent was voor een specifiek werkproces ontwikkeld en draaide niet binnen een traditioneel abonnement, maar op basis van daadwerkelijk verbruikte tokens. Toen de rekening kwam, bleken de kosten van die agent veel hoger dan de besparing door de automatisering.” Het voorbeeld laat volgens Zijlstra zien dat AI langzaam maar zeker een bedrijfseconomisch vraagstuk wordt. Zolang een organisatie per medewerker een vast maandbedrag betaalt, blijft grotendeels verborgen hoeveel rekenkracht een bepaalde taak werkelijk kost. “Maar bij zelfgebouwde agents worden die kosten ineens zichtbaar”, zegt Zijlstra. “Dat hoeft geen reden te zijn om zulke toepassingen meteen uit te schakelen, maar organisaties moeten beter gaan nadenken over de verhouding tussen kosten en opbrengsten. Voor welke workflow gebruiken we welk model? Welke kosten horen daarbij? En hoe houden we het rendabel?” PRIJSMODELLEN Dat de tarieven van AI-oplossingen onder druk staan, verbaast Weijtmans allerminst. Vrijwel alle grote AI-diensten rekenen een vast abonnementsbedrag per maand. Maar de eigenlijke kosten voor de leveranciers hangen grotendeels af van het daadwerkelijke gebruik. Vooral bij intensief gebruik kan het verschil tussen die twee aanzienlijk zijn. “De abonnementen zijn in feite gesubsidieerd: wie intensief gebruikt, krijgt via een abonnement al snel een veelvoud van de tokens die hij voor hetzelfde bedrag zou krijgen als hij per token betaalt”, zegt Weijtmans daarover. “We zijn allemaal op het verkeerde been gezet met abonnementen van twintig, vijftig of honderd euro per maand”, vindt hij. Dat zulke tarieven niet blijvend kunnen zijn, stond volgens Weijtmans al langer vast. “AI-bedrijven investeren enorme bedragen in hun modellen en infrastructuur, terwijl ze tegelijkertijd proberen zoveel mogelijk klanten aan zich te binden met een laag pay-perseat-tarief.” Voor advocatenkantoren komt daar nog een extra complicatie bij: hun eigen cliënten stellen steeds vaker vragen over de tarieven voor juridisch werk dat met AI wordt uitgevoerd. “Kantoren worden daardoor aan twee kanten onder druk gezet”, constateert Weijtmans. “Aan de ene kant leveranciers bij wie het prijsmodel de werkelijke kosten niet meer dekt, aan de andere kant cliënten die verwachten minder te hoeven betalen.” STREAMINGDIENSTEN Van de Kooi ziet achter de relatief lage abonnementsprijzen een weldoordachte, commerciële strategie. Volgens haar moeten gebruikers begrijpen dat achter de ogenschijnlijk eenvoudige interface van een chatbot een complexe en kostbare infrastructuur schuilgaat. “En die interface is niet neutraal. Gebruikers Elgar Weijtmans (NautaDutilh) “WE ZIJN ALLEMAAL OP HET VERKEERDE BEEN GEZET MET ABONNEMENTEN VAN TWINTIG, VIJFTIG OF HONDERD EURO PER MAAND”
MR. SPECIAL NAJAAR 2026 / 17 kosten worden voortdurend gestimuleerd om meer vragen te stellen, meer functies uit te proberen en AI voor steeds meer werkzaamheden in te zetten. Je wordt dus aangemoedigd om het steeds meer te gebruiken, zodat je er steeds afhankelijker van wordt.” Die afhankelijkheid moet er dan, zo redeneren de AI-leveranciers, toe leiden dat mensen straks ook bereid zijn meer geld te betalen. Van de Kooi vergelijkt die ontwikkeling met de opkomst van streamingdiensten. “Vroeger betaalde je maandelijks twee tientjes voor één televisieabonnement. Inmiddels vinden consumenten het heel normaal om tientallen euro’s per maand uit te geven aan meerdere streamingdiensten.” Technologiebedrijven proberen een vergelijkbare vanzelfsprekendheid rond AI te creëren, schetst Van de Kooi. “Eerst wordt het gebruik gestimuleerd, vervolgens raakt de gebruiker eraan gewend en wordt overstappen steeds minder aantrekkelijk. Zo ontstaat een situatie waarin organisaties nauwelijks meer zonder hun AI-diensten kunnen, en juist op dát moment zullen de tarieven omhoog gaan.” AGENTS Een belangrijke oorzaak van het stijgende AI-verbruik is volgens Weijtmans de opkomst van agentic AI: systemen die zelfstandig meerdere stappen doorlopen om een opdracht uit te voeren. Waar een traditionele chatbot een vraag ontvangt en daarop antwoord geeft, kan een agent zelfstandig informatie verzamelen, documenten analyseren, berekeningen uitvoeren, resultaten controleren en nieuwe opdrachten aan zichzelf of andere agents geven. Dat gebeurt grotendeels zonder dat de gebruiker voortdurend nieuwe instructies hoeft te geven. “Maar al die handelingen kosten wel gewoon tokens, ook als je geen prompt ingeeft.” Weijtmans werkt daar zelf intensief mee bij het ontwikkelen van software. Hij beschrijft hoe hij ‘s avonds opdrachten voor agents klaarzet, die vervolgens zes tot acht uur zelfstandig aan het werk zijn terwijl hij slaapt. Zulke toepassingen kunnen enorme hoeveelheden werk verzetten, maar verbruiken ook veel meer rekenkracht dan een eenvoudige vraag aan een chatbot. “De informatica is doorgaans de beste voorspeller van wat er met de rest van het kenniswerk gebeurt. Wat ik in mijn vak als techneut zie, zie ik een paar maanden later terug in de juridische wereld.” “Ik verwacht daarom dat bedrijven voor geavanceerd AI-gebruik uiteindelijk rekening moeten houden met bedragen van duizend tot tweeduizend euro per gebruiker per maand. Dat is geen voorspelling van een universeel abonnementstarief, maar een indicatie van wat intensief gebruik eenvoudigweg kan gaan kosten. Het idee dat zulke mogelijkheden blijvend beschikbaar blijven voor een paar tientjes per maand, is onrealistisch.” WAT IS EEN ‘TOKEN’? Tokens zijn kleine stukjes tekst die AI-systemen gebruiken om taal te verwerken. Een woord kan uit één of meerdere tokens bestaan. Zowel de ingevoerde opdracht als het gegenereerde antwoord kost tokens. AI-aanbieders berekenen hun kosten steeds vaker op basis van het aantal verwerkte tokens. Hoe intensiever en complexer het gebruik, hoe hoger de rekening. Ilona van de Kooi (Provincie Zuid-Holland en Justice by Design Lab TU Delft) “JE WORDT AANGEMOEDIGD OM AI STEEDS MEER TE GEBRUIKEN, ZODAT JE ER STEEDS AFHANKELIJKER VAN WORDT”
Zekerheid begint bij de bron. AI met kennis van zaken. AI is pas zo sterk als de kennis waarop het bouwt. Daarom combineert Wolters Kluwer als enige betrouwbare AI met gezaghebbende vakinhoud. Gedragen door de kennis van auteurs en vakexperts. Waar kennis en AI samenkomen ontstaat zekerheid. Dat is werken zonder twijfel. → wolterskluwer.nl/zondertwijfel AI
MR. SPECIAL NAJAAR 2026 / 19 kosten KWALITEIT Hogere kosten zijn overigens niet per definitie problematisch, benadrukt Zijlstra. “Zeker in de juridische sector kan het gerechtvaardigd zijn extra te betalen voor een kwalitatief beter resultaat.” Hij geeft het voorbeeld van AI-as-a-judge: sommige AI-systemen gebruiken een tweede model – de judge – om het antwoord van het eerste model te toetsen. “Die werkwijze kan de kwaliteit van de uitkomsten behoorlijk verbeteren, maar het levert wel extra rekenkosten op. Je zet immers een tweede agent aan het werk. De vraag is dan hoeveel die kwaliteitsverbetering waard is en of cliënten daarvoor willen betalen.” De prijs en kwaliteit met elkaar in verhouding brengen, wordt voor advocatenkantoren een uitdaging, denkt Zijlstra. “Een goedkoop model dat belangrijke fouten maakt, kan uiteindelijk veel duurder uitpakken dan een kostbaar model dat betrouwbaar werk levert. Maar omgekeerd is het lang niet voor iedere taak noodzakelijk het krachtigste en duurste model te gebruiken.” Zijlstra vindt dat organisaties dan ook veel gerichter moeten bepalen welk kwaliteitsniveau een specifieke taak vereist. “Voor eenvoudige werkzaamheden kun je prima met een goedkoper model volstaan, terwijl complex juridisch onderzoek meer rekenkracht en aanvullende controle vraagt. Uiteindelijk draait het om de verhouding tussen kwaliteit, snelheid en kosten.” AFHANKELIJKHEID Voor Van de Kooi schuilt het grootste gevaar niet uitsluitend in de hoogte van de rekening, maar vooral in de afhankelijkheid die organisaties ondertussen opbouwen. Advocatenkantoren die hun kennisbanken, documenten en werkprocessen steeds nauwer met één platform verweven, maken het zichzelf moeilijk om ooit nog van leverancier te veranderen. “Een forse prijsverhoging kan dan heel ingrijpende gevolgen hebben.” Daarom moeten kantoren volgens haar veel verder vooruitkijken dan de eerstvolgende contractperiode. “Waar willen we in 2030 staan? Welke technologische afhankelijkheden vinden we aanvaardbaar, en welke juist niet?” Van de Kooi pleit ervoor verschillende toekomstscenario’s uit te werken en vooraf momenten vast te stellen waarop de gekozen koers opnieuw wordt beoordeeld. “Wat gebeurt er bijvoorbeeld als een aanbieder zijn prijzen vertwintigvoudigt? Of als een technologiebedrijf besluit een bepaalde dienst niet langer aan te bieden?” “Je kunt niet je hele workflow bij één aanbieder plaatsen”, waarschuwt ze. Volgens Van de Kooi gaat het uiteindelijk om de vraag hoeveel zeggenschap een juridische organisatie zelf wil behouden over de manier waarop haar medewerkers hun beroep uitoefenen. ONRUST Dat leveranciers inmiddels verschillende strategieën kiezen, blijkt uit de concurrentiestrijd tussen Legora en Harvey. Legora introduceerde deze zomer voor zijn geavanceerde Agent Pro een prijsmodel waarbij klanten betalen naar gebruik, in plaats van uitsluitend een vast bedrag per medewerker. Weijtmans schetst hoe die aankondiging voor behoorlijk wat onrust zorgde onder advocaten die Legora op een flat fee prijsmodel gebruikten. “Harvey kondigde daarna aan dat zij ‘nooit’ naar zo’n pay-per-use model zullen overstappen. Maar ik verwacht niet dat dat op termijn haalbaar is.” Weijtmans verwacht, al blijft het koffiedik kijken, dat de markt zich uiteindelijk in de richting van gebruiksafhankelijke tarieven zal bewegen. De onderliggende kosten van AI zijn immers variabel en nemen sterk toe naarmate agents meer werk uitvoeren. Hij wijst erop dat kantoren ondertussen steeds vaker meerdere leveranciers naast elkaar gebruiken, in plaats van al hun werkzaamheden onder te brengen bij één platform. Dat doen ze om hun afhankelijkheid te verkleinen, en omdat niet elke tool overal even goed in is: de een is sterker in juridisch onderzoek voor litigation, de ander in transacties voor M&A. “Maar leveranciers willen hun klanten juist zoveel mogelijk aan zich binden met een breed scala aan gespecialiseerde modellen, integraties en functionaliteiten. Juist omdat het risico op vendor lock-in daarmee zo groot is, wordt het voor kantoren belangrijk om te voorkomen dat je al je werk bij één aanbieder onderbrengt.” OVERSTAPPEN Volgens Zijlstra wordt het probleem van overstappen vaak onderschat, omdat organisaties vooral naar de technische kant kijken. “Het vervangen van een taalmodel of softwareleverancier hoeft technisch gezien helemaal niet zo ingewikkeld te zijn. Maar in de praktijk zijn veel grotere investeringen gedaan dan alleen de aanschaf van licenties. Medewerkers zijn opgeleid, werkprocessen aangepast, interne instructies ontwikkeld en teams vertrouwd gemaakt met een bepaalde manier van werken. Daarvan moet je wellicht een heel groot deel opnieuw doen als je overstapt naar een andere aanbieder.” Dat maakt het volgens hem noodzakelijk om al bij de inrichting van AI-workflows rekening te houden met een mogelijke overstap. “Organisaties moeten hun eigen kennis, instructies en opgebouwde context zo veel mogelijk kunnen downloaden en meenemen naar een andere omgeving. Daarnaast moeten zij de prestaties van hun AI-toepassingen blijven monitoren, zodat duidelijk is of een goedkoper model dezelfde kwaliteit kan leveren.” De beste bescherming tegen stijgende prijzen is volgens Zijlstra dan ook niet per se een goedkoper abonnement, maar de mogelijkheid om daadwerkelijk tussen oplossingen te kunnen kiezen. UURTARIEVEN Volgens Weijtmans is de hele keten nog op zoek naar de juiste verhoudingen. Hij onderscheidt vier partijen die ieder met een eigen prijsprobleem worstelen: de ontwikkelaars van de onderliggende AImodellen, gespecialiseerde juridische AI-aanbieders, de advocatenkantoren die de technologie gebruiken en uiteindelijk hun cliënten. “De modelbouwers moeten hun enorme investeringen “HET VERVANGEN VAN EEN TAALMODEL OF SOFTWARELEVERANCIER HOEFT TECHNISCH GEZIEN HELEMAAL NIET ZO INGEWIKKELD TE ZIJN”
MR. SPECIAL NAJAAR 2026 / 21 “IK MAAK ME VOORAL ZORGEN OVER DE POSITIE VAN KLEINERE ADVOCATENKANTOREN” terugverdienen, de juridische AI-aanbieders moeten hun stijgende verbruikskosten opvangen en de kantoren moeten bepalen hoe zij die uitgaven verwerken in hun eigen tarieven.” Aan het einde van die keten staat de cliënt. “En die vraagt zich steeds vaker af waarom juridisch werk nog evenveel moet kosten wanneer AI een aanzienlijk deel ervan kan uitvoeren. Dat vormt de andere kant van de financiële squeeze waarin advocatenkantoren nu terechtkomen. De kosten voor hun eigen technologie stijgen, terwijl de ruimte om die door te berekenen onder druk staat.” Daarom verwacht hij dat het traditionele uurtarief als dominante basis voor juridische dienstverlening steeds problematischer wordt. “Kantoren zullen veel beter moeten kunnen uitleggen welke waarde zij leveren, los van het aantal uren dat een jurist daadwerkelijk aan een opdracht besteedt. Als je uren blijft verkopen, ga je eraan.” RENDEMENT Ook Zijlstra vindt dat juridische organisaties hun bedrijfsmodel moeten aanpassen. AI eenvoudigweg buiten de deur houden, is geen realistische optie meer, zegt hij. Maar het omgekeerde, zoveel mogelijk werk automatiseren zonder de kosten en gevolgen goed te beoordelen, is ook onverstandig. “Kantoren moeten nauwkeurig vaststellen welke werkzaamheden geschikt zijn voor automatisering en waar menselijke controle noodzakelijk blijft. En dan moet je niet alleen licentie- en tokenkosten meerekenen, maar ook implementatie, opleiding, kwaliteitscontrole, beveiliging en de mogelijke schade die fouten kunnen veroorzaken.” Voor de juridische sector betekent dat volgens Zijlstra dat er een nieuw evenwicht moet worden gevonden tussen snelheid, kwaliteit en kosten. “Een AItoepassing die een advocaat uren werk bespaart, kan een uitstekende investering zijn, ook wanneer die toepassing relatief duur is in tokenverbruik. Maar als diezelfde toepassing veel controlewerk oplevert of onvoldoende betrouwbare resultaten produceert, verdwijnt de efficiëntiewinst al snel.” Hij verwacht dan ook dat het verdienmodel van juridische dienstverlening steeds meer zal verschuiven naar de waarde en kwaliteit van het geleverde resultaat. Niet het aantal bestede uren of gebruikte tokens moet uiteindelijk centraal staan, maar wat de cliënt daadwerkelijk aan de dienstverlening heeft. ZELFSTANDIGHEID Volgens Van de Kooi is het verleidelijk om de oplossing voor stijgende AI-kosten vooral te zoeken in goedkopere modellen, slimmere contracten of eigen technologie. Maar ook het bouwen en beheren van eigen AI-infrastructuur kan buitengewoon kostbaar zijn. Ze kent voorbeelden van organisaties die meer digitale zelfstandigheid nastreven, maar ontdekken dat de benodigde investeringen aanzienlijk zijn en niet altijd opwegen tegen de voordelen. “Ik maak me vooral zorgen over de positie van kleinere advocatenkantoren”, zegt ze daarover. “Grote kantoren hebben de middelen om te experimenteren, zelf AI-toepassingen te ontwikkelen en met leveranciers te onderhandelen. Kleinere kantoren hebben die ruimte vaak niet. Als AI steeds belangrijker wordt voor de juridische dienstverlening en de kosten blijven stijgen, dreigt een situatie waarin niet de kwaliteit van de jurist, maar de financiële slagkracht van het kantoor bepaalt welke technologie beschikbaar is. Daar moeten we oplossingen voor vinden, bijvoorbeeld door samenwerking of gezamenlijke voorzieningen.” Uiteindelijk vindt Van de Kooi de manier waarop je als kantoor je AI-ondersteuning inricht vooral een strategische keuze: welke onderdelen van de juridische dienstverlening wil je zelf beheersen, welke kun je verantwoord uitbesteden en hoe behoud je de mogelijkheid om op eerdere beslissingen terug te komen? “Die vragen moet je niet pas stellen wanneer een AI-leverancier zijn tarieven verhoogt of prijsmodel omgooit. Als je je louter blindstaart op wat AI per maand kost, loop je het risico straks een veel hogere prijs te betalen: het verlies van de vrijheid om zelf te bepalen hoe je je juridische werk uitvoert.” • Mark Zijlstra (ICTRecht) kosten
22 / Mr. SPECIAL NAJAAR 2026 mr. webinarweek MR. WEBINARWEEK - 2 EN 4 DECEMBER 2026 VAN SLIMME TOOLS NAAR EEN TOEKOMSTBESTENDIGE PRAKTIJK Begin december 2026 vindt de eerste Mr. webinarweek plaats. Centraal daarin staat de vraag: hoe kun je AI structureel en verantwoord onderdeel maken van je werk? De webinars laten zien dat er meer nodig is dan een abonnement op een AI-tool. Het vraagt om keuzes over werkprocessen, informatie, veiligheid en de rol van de advocaat. Bij veel advocatenkantoren is AI inmiddels onderwerp van gesprek. De Mr. webinarweek haakt met een reeks gratis webinars hierop in. LOSSE TOOLS LEVEREN WEINIG OP Uitgangspunt van het webinar van Timothy Metz, founding member van Andri, is dat losse tools en losse experimenten weinig opleveren. Veel kantoren hebben inmiddels een AI-assistent geprobeerd. Toch blijft het werk grotendeels hetzelfde: dossiers staan verspreid over mail, praktijkmanagement en netwerkschijven, iedere advocaat werkt op zijn eigen manier en niemand weet precies welke taken je met vertrouwen aan AI kunt overlaten. Het resultaat is een kantoor dat wel AI gebruikt, maar niet AInative werkt. Metz laat zien hoe je met Andri stap voor stap je kantoor inricht rond AI in plaats van AI erbij te plakken. De bouwstenen die daarbij horen: één plek waar het volledige dossier leeft, een kantoorgeheugen met je eigen modellen, huisstijl en werkafspraken, duidelijke regels over wat AI wel en niet zelfstandig mag doen, en de koppeling met de systemen die je al gebruikt. Aan de hand van een praktijk-
MR. SPECIAL NAJAAR 2026 / 23 mr. webinarweek SCHRIJF JE NU IN: DE GRATIS MR. WEBINARWEEK werkelijk aansluit bij je specialisme, kennis en manier van werken? Moet hoogwaardige juridische AI werkelijk honderden euro’s per maand kosten? De geavanceerde automatische anonimiseringstechnologie van LegalPA (Patent Pending) herkent en anonimiseert vertrouwelijke gegevens nog vóórdat ze door AI worden verwerkt. En dat is niet alles. Met gespecialiseerde juridische kennisbanken, technologie voor het toepassen van de eigen schrijfstijl en de unieke Fort Knox-technologie kan juridische AI worden afgestemd op de specifieke behoeften van ieder kantoor. Fort Knox maakt het mogelijk om de bestaande kennis, adviezen en documenthistorie van een advocatenkantoor veilig te ontsluiten voor AI. Hierdoor ontstaat een krachtige, gepersonaliseerde juridische assistent die gebruikmaakt van zowel actuele juridische bronnen als de eigen expertise van het kantoor. Deze geavanceerde technologie maakt hoogwaardig maatwerk mogelijk zonder dat je daarvoor de hoofdprijs betaalt. JOUW EXPERTISE MAAKT HET VERSCHIL Het laatste webinar dat we uitlichten gaat over het snel veranderende juridische vak; iets wat niemand zal zijn ontgaan die dagelijks met wet- en regelgeving werkt. Cliënten komen binnen met een advies van ChatGPT, collega’s laten AI concepten schrijven en kantoren nemen AI op in hun dagelijkse werk. Maar een antwoord dat overtuigend klinkt, is niet altijd juist, en wet- en regelgeving blijft volop in beweging. Daarom gaan Maaike Jonker (Head of Training bij Lefebvre Sdu) en Tim Goudriaan (eigenaar AI-Advies & Training) onder leiding van Hidde Bruinsma in gesprek over de vraag: hoe blijf je in die nieuwe werkelijkheid relevant, betrouwbaar en onderscheidend? Hun uitgangspunt: technologie levert pas waarde op in handen van professionals met de juiste kennis, vaardigheden en professionele oordeelsvorming. Nu AI steeds meer routinewerk overneemt, verschuift jouw toegevoegde waarde naar wat AI niet kan: kritisch toetsen, complexe afwegingen maken en heldere keuzes uitleggen aan cliënten en collega’s. Nieuwsgierig geworden naar de Mr. webinarweek op 2 en 4 december 2026? Klik hier voor het volledige programma en schrijf je gratis in. voorbeeld illustreert Metz hoe een dossier van intake tot processtuk door een AI-native kantoor loopt, en waar de mens aan het stuur blijft. VEILIG, OP MAAT EN BETAALBAAR Sebastian van de Poppe, CEO van LegalPA.ai, gaat vervolgens in op vragen als: Hoe bescherm je vertrouwelijke cliëntgegevens? Hoe zorg je ervoor dat AI daad-
BLIJF OP DE HOOGTE MET MR. ABONNEER JE OP ONZE NIEUWSBRIEVEN OVERZICHT VAN ONZE NIEUWSBRIEVEN MR. NIEUWSBRIEF – WEKELIJKS Het laatste juridische nieuws, vacatures en evenementen overzichtelijk in één nieuwsbrief. BETER WERK NIEUWSBRIEF – MAANDELIJKS Tips en inzichten voor je carrière. SNELRECHT NIEUWSBRIEF – MAANDELIJKS Een snelle update van de meest gangbare rechtsgebieden. MR. IN BUSINESS – PERIODIEK Update van alle ontwikkelingen rond Mr. voor onze zakelijke relaties. Hét platform voor de juridische professional en de ambitieuze rechtenstudent HOE ABONNEREN? • Scan de QR-code hiernaast • Of ga naar www.mr-online.nl/nieuwsbrief • Kies de nieuwsbrief of nieuwsbrieven van jouw keuze • Vul je gegevens in en je bent klaar! WAAROM ABONNEREN? • Gratis en vrijblijvend • Altijd het relevante juridische nieuws direct in je inbox • Geselecteerd en samengesteld door de redactie van Mr. • Speciaal gericht op jou, jouw interesses en jouw carrière
26 / Mr. SPECIAL NAJAAR 2026 infrastructuur Van topjurist naar chipbouwer DOUWE GROENEVELT VERWACHT DAT GROTE KANTOREN HUN EIGEN AI GAAN BOUWEN door Martijn Kroese beeld Depositphotos
MR. SPECIAL NAJAAR 2026 / 27 infrastructuur Na een loopbaan in de advocatuur, tien jaar bij ASML en een avontuur als AI-ondernemer maakt Douwe Groenevelt opnieuw een opvallende carrièrestap. Als COO van het Eindhovense EUCLYD bouwt hij mee aan een nieuwe generatie AI-chipsystemen. Groenevelt verwacht dat grote advocatenkantoren steeds vaker hun eigen AI-toepassingen en -modellen gaan ontwikkelen, en uiteindelijk zelfs over eigen rekenkracht zullen beschikken. Maar terwijl kantoren zo meer controle krijgen over hun technologie, dreigt een veel fundamentelere ontwikkeling: AI-bedrijven die juridische diensten rechtstreeks aan cliënten gaan aanbieden, waardoor een deel van het traditionele advocatenwerk verdwijnt. Douwe Groenevelt heeft het juridische vak de afgelopen jaren meer dan eens een onzekere toekomst voorspeld. De voormalige advocaat en bedrijfsjurist van ASML werd een uitgesproken pleitbezorger van kunstmatige intelligentie en maakte zelfs een met AI geprodie toepassingen überhaupt mogelijk maakt. CHIPSYSTEMEN Sinds 1 september is Groenevelt namelijk Chief Operating Officer van EUCLYD, een jonge Eindhovense onderneming die een nieuwe generatie chipsystemen ontwikkelt waarop kunstmatige intelligentie kan draaien. Het bedrijf haalde onlangs meer dan 200 miljoen euro op bij investeerders, onder wie Samsung en verschillende Europese investeringsfondsen. Daarmee heeft Groenevelt zijn juridische loopbaan ingeruild voor een functie in een van de meest kapitaalintensieve en technologisch complexe industrieën ter wereld. Wat doet EUCLYD precies? “Wanneer iemand een vraag stelt aan een chatbot”, legt Groenevelt uit, “worden op de achtergrond enorme hoeveelheden berekeningen uitgevoerd om tot een antwoord te komen. Dat proces heet inference, of inferentie. Hoe complexer de opdracht en hoe krachtiger het gebruikte AI-model, hoe meer rekenkracht daarvoor nodig is.” EUCLYD ontwikkelt geen chatbot of taalmodel, maar de chipsystemen waarop dergelijke berekeningen kunnen worden uitgevoerd. Het bedrijf wil die infrastructuur aanzienlijk efficiënter maken, zodat AI minder energie verbruikt, goedkoper wordt en op grotere schaal beschikbaar komt. Waar veel aandacht uitgaat naar de ontwikkeling van steeds intelligentere modellen, concentreert EUCLYD zich op de vraag hoe die modellen vervolgens efficiënt kunnen worden gebruikt. SOEVEREINITEIT Het is een fundamenteel andere positie in de AI-markt dan Groenevelt de afgelopen jaren innam. Als oprichter van Viridea en later partner bij Datacation hield hij zich bezig met de praktische toepassing van AI binnen organisaties. Nu werkt hij aan de onderliggende infrastructuur. “In vakjargon heet dat de wereld van deep tech: technologie die doorgaans grote investeringen, gespecialiseerd personeel en lange ontwikkeltrajecten vereist. Ik zie daar enorme kansen.” Een belangrijke drijfveer achter EUCLYD is het versterken van de Europese technologische onafhankelijkheid. Op duceerde korte film over het einde van de advocatuur. Maar terwijl de meeste juristen nog druk bezig zijn om toepassingen als Harvey, Legora en Claude in hun dagelijkse werk te integreren, heeft Groenevelt zijn blik alweer verlegd. Niet naar de volgende AI-applicatie, maar naar de onderliggende technologie die al
28 / Mr. SPECIAL NAJAAR 2026 infrastructuur “STEEDS MEER GROTE, INTERNATIONALE KANTOREN KRIJGEN BEHOEFTE AAN EIGEN SOEVEREINE REKENKRACHT” dit moment is Europa voor geavanceerde AI-rekenkracht grotendeels afhankelijk van buitenlandse leveranciers, met Amerikaanse technologiebedrijven als dominante spelers. EUCLYD wil helpen die afhankelijkheid te verminderen door een eigen Europese positie op te bouwen in de ontwikkeling en beschikbaarheid van AI-infrastructuur. Die Europese identiteit is bewust gekozen, vertelt Groenevelt. “Zelfs de bedrijfsnaam verwijst ernaar: EUCLYD is geïnspireerd op de Griekse wiskundige Euclides, met de letters EU als nadrukkelijke verwijzing naar Europa.” Het bedrijf wil zijn kernactiviteiten in Europa houden en heeft bij de financiering sterk ingezet op Europese investeerders. Dat betekent volgens Groenevelt overigens niet dat het bedrijf zich tegen Amerikaanse technologiebedrijven keert. “Wij zijn niet anti-Amerika. De halfgeleiderindustrie is wereldwijd nauw verweven. Ontwerp, productie, software en technische kennis bevinden zich verspreid over verschillende continenten. Samenwerking met Amerikaanse en andere internationale bedrijven blijft daarom noodzakelijk en wenselijk.” Europese technologische soevereiniteit betekent voor hem vooral dat Europa over eigen kennis en mogelijkheden moet beschikken, zodat het niet voor iedere ontwikkeling volledig afhankelijk is van anderen. HOKJESDENKEN Groenevelts eigen loopbaan past opvallend goed bij die filosofie, ziet hij ook zelf. Hij begon als advocaat bij De Brauw Blackstone Westbroek en werkte vervolgens ongeveer tien jaar bij ASML, waar hij uiteindelijk Head of Legal was. Zijn werkzaamheden brachten hem in aanraking met vrijwel alle onderdelen van het bedrijf, van productontwikkeling en commercie tot governance, finance en cybersecurity. Daar groeide zijn belangstelling voor technologie, organisatieontwikkeling en ondernemerschap. “Professionals zijn geneigd zichzelf te definiëren vanuit hun vakgebied”, schetst hij. “Een jurist is een jurist, een ICT’er is een ICT’er. Maar die traditionele beroepshokjes worden door AI steeds minder relevant. Nieuwe technologie maakt het eenvoudiger om buiten je eigen specialisme kennis op te doen, omdat bedrijven juist behoefte hebben aan medewerkers die over de grenzen van hun oorspronkelijke functie kunnen kijken.” Als bedrijfsjurist merkte hij al hoe belangrijk dat bredere perspectief is. “Om juridisch goed te kunnen adviseren, moet je begrijpen hoe een onderneming werkt, wat haar producten zijn en welke belangen er spelen. Tegelijkertijd blijft een jurist wél verantwoordelijk voor zijn eigen vakgebied, waardoor het extra inspanning vergt, naast je primaire taken, om je breder te ontwikkelen.” Groenevelt besloot in zijn ASML-jaren dan ook bewust tijd vrij te maken om meer over technologie en bedrijfsvoering te leren. Daarvan plukt hij nu de vruchten: “Ik ken de halfgeleiderindustrie, begrijp de organisatorische dynamiek van een technologiebedrijf en ben goed vertrouwd met onderwerpen als intellectueel eigendom, octrooien en beveiliging.” Douwe Groenevelt (EUCLYD)
www.mr-online.nlRkJQdWJsaXNoZXIy ODY1MjQ=